Ýnsan, sadece insan olmasýndan dolayý doðuþtan bazý haklarý kazanarak dünyaya adýmýný atmaktadýr. Hak kavramý evrensel bir kavramdýr. Kýsaca hak; hukuk kurallarýnýn kiþilere tanýdýðý yetki olarak tanýmlanabilir.

Ýnsan haklarý ilk kez 1215 yýlýnda Ýngiltere'de tanýnmýþtýr. Resmi olarak 18. yüzyýl sonlarýnda Amerikan Haklar Bildirgesi ve 1789 Fransýz Ýnsan ve Vatandaþ Haklarý Evrensel Bildirgesi yayýmlanmýþtýr. Birleþmiþ Milletlerin kurulmasýyla insan haklarý evrensel hale geldi. Ýnsan Haklarý Evrensel Beyannamesi yayýnlandý. Buna göre; herkesin özgür, onurlu, haklarý bakýmýndan eþit olduklarý belirtilmektedir.

Ýnsan haklarýný kýsaca; tüm insanlarýn her açýdan doðuþtan eþit ve özgür olmasý diye tarif etmek mümkündür. Söz konusu bu özgürlük, baþkalarýnýn haklarýna saygýlý olmak ve bu haklarý çiðnememe zorunluluðu ile dengelenmiþtir. Çeþitli insan haklarý bulunmaktadýr. Hasta haklarý da temel insan haklarýndan birisidir.

1) Hizmetten genel olarak faydalanma:

Adalet ve Hakkaniyet ilkeleri çerçevesinde saðlýk hizmetlerinden faydalanma. Irk, dil, din ve mezhep, cinsiyet, felsefi inanç,ekonomik ve sosyal durumlarý dikkate alýnmadan hizmet alma hakký vardýr.

2) Bilgilendirme ve bilgi isteme:

Her türlü saðlýk hizmetinin ve imkanýnýn neler olduðunu öðrenmeye ve saðlýk durumu ile ilgili her türlü bilgiyi sözlü veya yazýlý isteme hakký vardýr.

3) Saðlýk kuruluþunu ve personelini, seçme ve deðiþtirme:

Saðlýk kuruluþunu seçmeye, deðiþtirmeye ve seçtiði saðlýk tesisinde verilen saðlýk hizmetlerinden faydalanmaya, saðlýk hizmeti verecek vermekte olan tabiplerin ve diðer saðlýk çalýþanlarýnýn kimliklerini, görev ve unvanlarýný öðrenmeye seçme ve deðiþtirmeye hakký vardýr.

4) Mahremiyet:

Gizliliðe uygun bir ortamda her türlü saðlýk hizmeti almaya haklarý vardýr.

5) Reddetme, durdurma ve rýza:

Tedaviyi reddetmeye, durdurulmasýný istemeye, týbbi müdahalelerde rýzasýnýn alýnmasýna ve rýza çerçevesinde hizmetten faydalanmaya hakký vardýr.

6) Güvenlik :

Saðlýk hizmetini güvenli bir ortamda almaya,

7) Dini vecibeleri yerine getirebilme :

Saðlýk tesisinin imkanlarý ölçüsünde ve idarece alýnan tedbirler çerçevesinde, dini vecibelerini yerine getirmeye hakký vardýr.

8) Ýnsani deðerlere saygý gösterilmesi, saygýnlýk görme ve rahatlýk:

Saygý, itina ve ihtimam gösterilerek, güler yüzlü, nazik, þefkatli bir ortamda, her türlü hijyenik þartlar saðlanmýþ gürültülü ve rahatsýz edici bütün etkenler giderilmiþ bir saðlýk hizmeti almaya hakký vardýr.

9) Ziyaret ve refakatçi bulundurma:

Saðlýk tesislerince belirlenen usül ve esaslar çerçevesinde ziyaretçi kabul etmeye ve mevzuatýn ve saðlýk tesisinin imkanlarý ölçüsünde ve hekimin uygun görmesi halinde refakatçi bulundurmaya hakký vardýr

Haklarýnýn ihlali halinde, mevzuat çerçevesinde her türlü baþvuru, þikayet ve dava hakkýný kullanmaya hakký vardýr.

Son dönemde hasta haklarýnýn yanýnda bir de"Hasta Sorumluluðu" kavramý ortaya çýkmýþtýr. Henüz bu kavramýn, içeriði ve kapsamý ortaya konmamýþtýr. Ancak genel olarak, hastanýn bir saðlýk kuruluþuna baþvurmadan ve baþvurduktan sonraki süreçte yerine getirmesi gereken ödev ve yükümlülüklerdir diye tarif edilebilir. Hastanýn sorumluluklarýný boyutlandýrmamýz mümkündür. Kýsaca maddeler halinde sýralayabiliriz:

1. Genel Sorumluluklar

1.1. Kiþiler kendi saðlýðýna dikkat etmek için elinden geleni yapmalý ve saðlýklý bir yaþam için verilen tavsiyelere uymalýdýr.

1.2. Kiþi uygunsa kan verebilir ya da organ baðýþýnda bulunabilir.

1.3. Basit durumlarda kiþiler kendi bakýmlarýný yapmalýdýr.

2. Sosyal Güvenlik Durumu

2.1.Hasta; saðlýk, sosyal güvenlik ve kiþisel bilgilerindeki deðiþiklikleri zamanýnda bildirmek durumundadýr.

2.2.Hasta; saðlýk karnesinin (Bað-Kur, Yeþil Kart gibi) vizesini zamanýnda yaptýrmak zorundadýr.

3. Saðlýk Çalýþanlarýný Bilgilendirme

3.1.Hasta; yakýnmalarýný, daha önce geçirdiði hastalýklarý, yatarak herhangi bir tedavi görüp görmediðini, eðer varsa halen kullandýðý ilaçlarý ve tüm saðlýðýyla ilgili bilgileri tam, eksiksiz vermelidir.

4. Hastane Kurallarýna Uyma

4.1. Hasta; baþvurduðu saðlýk kuruluþunun kural ve uygulamalarýna uymalýdýr.

4.1.Hasta saðlýk Bakanlýðý ve diðer sosyal güvenlik kurumlarýnca belirlenen sevk zincirine uymalýdýr .

4.2.Hastanýn; tedavi, bakým ve rehabilitasyon sürecince saðlýk çalýþanlarý ile iþbirliði içinde olmasý beklenir.

4.3.Hasta; randevulu hizmet veren bir saðlýk tesisinden yararlanýyorsa randevunun tarih ve saatine uymasý ve deðiþiklikleri ilgili yere bildirmesi gerekir.

4.4. Hasta; hastane personelinin, diðer hastalarýn ve ziyaretçilerin haklarýna saygý göstermelidir.

4.5. Hasta; hastane malzemelerine verdiði zararlarý karþýlamak zorundadýr.

5. Tedavisi Ýle Ýlgili Önerilere Uyma

5.1.Hasta; tedavisi ve ilaçlarla ilgili tavsiyeleri dikkatle dinlemeli ve anlayamadýðý yerleri sormalýdýr.

5.2.Hastanýn; tedavisiyle ilgili önerilere uyum saðlayamama durumu söz konusu ise bunu saðlýk çalýþanýna bildirmesi gerekir.

5.3.Hasta saðlýk bakým ve taburculuk sonrasý bakým planýný beklendiði gibi doðru anlayýp anlamadýðýný belirtmesi gerekir.

5.4.Hasta; uygulanacak tedaviyi reddetmesi veya önerilere uymamasýndan dolayý doðacak sonuçlardan kendisi sorumludur.